محاسبه مالیات تکلیفی و انواع آن

مالیات تکلیفی چیست؟

در قانون مالیاتی کشور مواردی پیش‌بینی شده است که سازمان امور مالیاتی به‌طور مستقیم برای دریافت مالیات اقدام نمی‌کند؛ بلکه این وظیفه را به عهده اشخاص حقیقی یا حقوقی که به‌عنوان مؤدیان مالیاتی فعالیت می‌کنند، قرار می‌دهد. به این ترتیب آن‌ها به موجب قراردادی موظف هستند که مالیات تعیین شده از سوی سازمان امور مالیاتی را از اشخاص ثالث دریافت نمایند و در زمان معین مبلغ دریافت شده را به حساب سازمان مالیاتی واریز کنند. مالیات تکلیفی در این دسته از انواع مالیات می‌گنجد که به نوعی در ردیف مالیات بر درآمد افراد قرار می‌گیرد. در ادامه با ما همراه باشید تا هرآنچه که لازم است درباره انواع مالیات تکلیفی بدانید را با هم بررسی کنیم.

با خدمات مشاوره مالیاتی آنلاین مالی‌چی، دیگر نگران مسائل مالیاتی خود نباشید!

مالیات تکلیفی به چه مواردی تعلق می‌گیرد؟

بسیاری از مؤدیان گمان می‌کنند که مالیات تکلیفی صرفا به حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌ها مربوط می‌شود. این در حالی است که مالیات‌های تکلیفی حتی شامل زمین، املاک و مغازه نیز می‌شود. در همین راستا برخی از مهم‌ترین انواع مالیات تکلیفی عبارت‌اند از: 

1. مالیات تکلیفی حقوق

اصلی‌ترین و معروف‌ترین نوع مالیات‌های تکلیفی، مربوط به همین نوع است. در این شیوه سازمان‌ها و شرکت‌ها موظف هستند که در زمان پرداخت حقوق کارکنان خود، مالیات آن‌ها را کسر کنند و در زمان معین به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نمایند.

2. مالیات تکلیفی اجاره املاک

زمانی که یک ملک یا زمین از سوی یک شخص حقوقی اجاره می‌شود، در قانون موظف شده است که مالیات حاصل از درآمد اجاره ملک را در پایان هر ماه به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کند و رسید پرداخت را نیز باید به مالک تسلیم نماید. اما زمانی که اجاره دار یک شخص حقیقی باشد، مالیات بر درآمد باید در پایان یک سال مالی توسط صاحب ملک به سازمان امور مالیاتی پرداخت شود. البته این نوع مالیات دیگر تحت عنوان مالیات تکلیفی اجاره ملک دسته‌بندی نمی‌شود. 

مالیات تکلیفی اجاره املاک

بیشتر بخوانید، بیشتر بدانید: درباره معافیت مالیاتی چه می‌دانید؟

3. مالیات تکلیفی حق‌الوکاله

این نوع مالیات به طور مستقیم متوجه وکلا می‌شود. در قانون مالیات‌های مستقیم کشور ذیل ماده 103، این طور ذکر شده است که کلیه وکلا موظف هستند معادل 5 درصد هزینه‌ای که بابت حق‌الوکاله از موکلان خود دریافت می‌کنند را به ‌عنوان مالیات تکلیفی حق‌الوکاله به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کنند.

4. مالیات تکلیفی شرکت بیمه

سازمان امور مالیاتی برای شرکت‌های بیمه خارجی که در همکاری با شرکت‌های بیمه ایرانی اقدام به فعالیت در کشور می‌کنند نیز مالیات در نظر گرفته است. در ماده 109 قانون مالیات‌های مستقیم و ذیل تبصره 5 این ماده، این طور ذکر شده است که باید 2 درصد از حق بیمه دریافتی از مشتریان ایرانی توسط شرکت بیمه دریافت شود و حداکثر ظرف مدت یک ماه پس از دریافت به حساب سازمان امور مالیاتی واریز شود.

5. مالیات تکلیفی جابه‌جایی سهام 

زمانی که قرار است نقل‌وانتقال سهام کسب و کارها یا املاک بین افراد صورت بگیرد، مالیات تکلیفی جابه‌جایی سهام باید از سوی فرد انتقال دهنده پرداخت شود. در همین راستا ماده 143 قانون مالیات‌های مستقیم مبلغی معادل 4 درصد ارزش سهام منتقل شده را به‌عنوان مالیات بر عهده افراد قرار داده است.

این مقاله از مالی‌چی را از دست ندهید: اهداف و نقش حسابداری مالیاتی در سازمان‌ها

6. مالیات تکلیفی پزشکان 

مالیات تکلیفی پزشکان یکی از جدید‌ترین پایه‌های مالیاتی است که قانون‌گذار به تازگی در سال 1398 آن را در قانون پیش‌بینی کرده است. در همین راستا کلیه مراکز درمانی اعم از خصوصی و دولتی مکلف هستند که معادل 10 درصد حقوق پزشکان را به عنوان مالیات از دستمزد آن‌ها کسر کنند و به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نمایند. 

7. مالیات تکلیفی مضاربه 

مضاربه یک قرارداد، قانونی است که به موجب آن یک طرف معامله خود را مکلف به تأمین نقدی می‌کند و در مقابل طرف دیگر معامله نیز خود را موظف می‌داند که در ازای دریافت این وجه، طرف دیگر را از سود حاصل از تجارت شریک کند. در این معامله شخصی که وجه نقد را دریافت کرده است، علاوه بر پرداخت سهم مالیات خود، مکلف به پرداخت مالیات بر درآمد شخص تأمین‌کننده نقدینگی نیز است. البته در صورتی که تأمین کننده نقدینگی بانک‌ها باشند، نیازی به پرداخت مالیات تکلیفی مضاربه نیست. این مسئله در ماده 101 قانون مالیات‌های مستقیم به صورت مفصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. 

نحوه محاسبه مالیات تکلیفی چگونه است؟ 

قانون‌گذار تدابیر گوناگونی را برای مؤدیان حقیقی و حقوقی که موظف به دریافت مالیات تکلیفی هستند، اندیشیده است. به عبارت دیگر برای هریک از مؤدیان با توجه به حوزه فعالیت اقتصادی، قوانین مشخص و معینی در نظر گرفته می‌شود که آن‌ها مکلف هستند نسبت به انجام دقیق تکالیف خود اقدام نمایند. در همین راستا نحوه محاسبه مالیات‌های تکلیفی کاملا برای هر کسب و کار تابع شرایط خاصی است. 
همین مسئله باعث می‌شود که هریک از سازمان‌های مشمول دریافت این نوع مالیات تلاش کنند که از کارشناسان متخصص در این حوزه برای اداره امور و جمع‌آوری مالیات‌های تکلیفی استفاده کنند. در کنار نیروهای متخصص باید حتما از سیستم‌های حسابداری پیشرفته نیز در این زمینه استفاده شود تا جلوی بروز هرگونه مشکلی گرفته شود.

بیشتر بخوانید، بیشتر بدانید: آیا می‌دانید دادرسی مالیاتی چه زمان و توسط چه کسی انجام می‌شود؟

نحوه پرداخت مالیات تکلیفی 

قانون مالیاتی برای دریافت انواع مالیات تکلیفی زمان مشخصی را تعریف کرده است. اشخاص حقیقی یا حقوقی که مکلف به دریافت این مالیات و پرداخت آن به سازمان امور مالیاتی هستند، باید حداکثر پس از مدت زمان یک ماه از دریافت این مالیات، با مراجعه به نزدیک‌ترین شعبه سازمان مالیاتی، فیش‌های واریز مخصوص مالیات‌های تکلیفی را دریافت کنند. سپس با تکمیل اطلاعات مربوط به آن مبالغ جمع‌آوری شده را به حساب سازمان امور مالیاتی واریز کنند. البته در طول سال 1400 سامانه آنلاینی برای این منظور راه‌اندازی شده است که موجب تسهیل کار مؤدیان به منظور پرداخت مالیات شده است. 

نحوه پرداخت مالیات تکلیفی

جرائم عدم پرداخت مالیات تکلیفی

در موارد مرتبط به انواع مالیات تکلیفی، قانون‌گذار شخص واسطی را برای دریافت مالیات مکلف در نظر گرفته است. طبق همین تصمیم، در صورتی که در پرداخت مالیات‌های تکلیفی قصور یا کوتاهی صورت بگیرد، سازمان امور مالیاتی عواقب این اقدام را کاملا متوجه شخص حقیقی یا حقوقی واسط می‌داند. در همین راستا در قانون، جریمه عدم پرداخت مالیات تکلیفی برابر 10 درصد مبلغ مالیات در نظر می‌شود. همچنین به ازای هر ماه دیرکرد در پرداخت مالیات معادل 2.5 درصد به جریمه افزوده می‌شود. همچنین این حق برای سازمان امور مالیاتی پیش‌بینی شده است که برای پیگیری حقوق خود با شکایت از اشخاص خاطی، حبس تعزیری به مدت زمان 6 ماه تا 2 سال را متوجه آن‌ها کند. 
کلام پایانی 
نکته مهمی که در پایان باید در زمینه مالیات تکلیفی اشاره کنیم، حساسیت فرآیند محاسبه و ثبت حسابداری آن است. کوچک‌ترین بی‌توجهی در پرداخت به موقع و محاسبه دقیق این دسته از مالیات‌ها ممکن است که جرایم سنگینی را برای کسب و کارها به همراه داشته باشد. در همین راستا کارشناسان حوزه مالیات توصیه می‌کنند که با بهره‌برداری از نیروهای متخصص در زمینه مالیات و حسابداری این موضوع را به‌طور جدی در شرکت‌ها پیگیری کنید. مالی چی به‌عنوان بزرگ‌ترین ارائه دهنده خدمات مشاوره مالی و مالیاتی در سطح کشور آماده است که خدمات خود را در زمینه مالیات تکلیفی به کلیه شرکت‌ها در سراسر کشور ارائه دهد. 

نویسنده: تحریریه مالی‌چی